İnsan suresi 30. ayet ne anlatır?

İnsan suresi 29. ve 30. ayetlerde kişinin dilemesinden ve Allah'ın dilemesinden bahsediliyor. Bu iki ayeti nasıl anlamalıyız?

Değerli kardeşim,

İnsan suresinin 29. Ayetinde “…dileyen Rabbine giden yolu tutar” ifadesiyle insan iradesine vurgu yapılıyor. 30. ayette ise “Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz” beyanıyla da Allah’ın külli iradesine ve meşietine dikkat çekiliyor.

Kur’ân-ı Kerîm’i anlamada ve tefsir etmede en zor mesele zahiren zıt olan ayetlerin arasını bulmak ve te’liflerini yapabilmektir. Aynı mesele hadis-i şerifler için de geçerlidir. Ayetlerin te’lifini yapamayanlar ve ortak paydalarıyla uyum noktalarını yakalayamayanlar, ifrata veya tefrite düşmen suretiyle çizgiden çıkmış ve sapıtmışlardır.

Sizin sorduğunuz ve tercümelerine dikkat çektiğiniz ayet-i kerimeler de zahiri zıtlıkları olan iki önemli husustur.

Bu ayetler “cebir ve kader” meselelerinde fikirlerin çarpışma sahası olmuştur. 29. Ayetteki insan iradesine bakan Mu’tezile “kul kendi fiilinin yaratıcısıdır” demek suretiyle sapıtmış, 30. Ayetin manasına bakan Cebriye mezhebi ise “madem ki Allah’ın meşieti esastır, kulun hiçbir hükmü yoktur. Kul rüzgarın önündeki yaprak gibidir” demek suretiyle ayrı bir sapıklığa düşmüştür.

Ehl-i sünnet vel cemaat ise her iki mezhepteki hak daneleri alarak ayetlerin te’lifini yapmış ve “kulların dileme hak ve yetkisi olduğunda bununla beraber bu dilemelerin mutlak olmayıp Allah’ın dilemesine uygunlukla kayıt altına alındığında şüpheye yer yoktur. Dolayısıyla sorumluluk kula, hüküm Allah’a aittir. Onun için kul, kendi kaderini kendi keyfine göre çizemez. Kul, Allah’ın dilemesi çerçevesinde sorumludur. Yüce Allah hiçbir kayda bağlı olmadan dilediğini yapar. Yol O’nun tayin ettiği, sevap ve ceza da O’nun hükümleridir. O dilediğini yapar” demek suretiyle ifrattan ve tefritten sıyrılmış ve sırat-ı müstakimi yakalamıştır.

İnsanın cüz’i iradesi Allah’ın külli iradesine bağlıdır. Kader ve kaza meselesini alakadar eden husus fikri çarpışma sahası olmuş ve pek çok insanın itikadının kaybolmasına sebebiyet vermiştir. Biz ehl-i sünnet vel cemaat olarak “kul diler Allah yaratır” demek suretiyle kendi inancımızı ve itikadımızı muhafaza etmişizdir.

Sorduğunuz için teşekkür eder, daima fikirde, inançta ve hayatta sırat-ı müstakim üzere yaşamanızı dilerim.

Necdet İçel

Bu haber 12/01/2012 tarihinde eklenmiştir.