Defin üzerine defin yapılır mı?

Değerli hocam Büyükşehirde yaşıyoruz. Kabir sıkıntısı çekiyoruz. Defin üzerine defin yapılabilir mi? Yapılırsa aradan ne kadar bir zaman geçmesi gerekir? Bir de erkek üzerine kadın, kadın üzerine erkek gömülebilir mi?

Değerli kardeşim,

Bu husus kendi içinde iki ana bölümde ele alınmıştır;

1- Bir anda aynı kabre birden fazla kişinin defnedilmesi,
2- Bir insanın kemiklerinin çürümesinden sonra, bir başkasının defnedilmesi

İlk hususta anlatılan bir kabre birden fazla ölünün gömülmesi meselesinde; “zaruret olmadıkça bir kabre iki kişinin gömülmesinin caiz olmadığı hususunda bütün fakihler ittifak etmişlerdir.”1 Eğer zaruret varsa bir kabre pek çok cenaze defnedilebilir.

Zaruret durumu şudur; ölülerin sayısı çok olup, kısa zamanda hepsine ayrı ayrı kabir kazmak güç olursa, yahut yer darlığı olursa yahut kazacak kimse bulmak mümkün olmazsa, birbirine yabancı erkek ve kadınlar da olsa birden fazlası bir arada gömülebilir. Böyle bir durumda imamlıkta olduğu gibi en faziletlileri önce gömülür. İmamlık yapma ehliyeti bakımından en faziletli olan, kabrin kıble tarafındaki duvarına yakın gömülür. Erkekler kıbleye yakın olan tarafa, kadınlar onların arkasına, çocuklar ise kadınların arkasına gömülür.
Efendimiz (sav) Uhud’da şehit olanların gömülmesi esnasında hangisinin daha çok Kur’ân bildiğini sorardı. En çok Kur’ân bileni lahitin kıble tarafına gömüyordu. Fakat çocuk babası yahut dedesinden öne alınamaz. Hatta ana tarafından da olsa baba tarafından da olsa, dede çocuktan önceye alınır. Çocuk babasından daha faziletli de olsa baba oğlu üzerine takdim edilir. Çünkü babalık hakkı vardır. Kız daha faziletli olsa da ana ön tarafına defnedilir.

Bir arada gömülenler arasında toprak bir engel yapılır ki, vücutları birbirine temas etmesin.

Bir insanın kemiklerinin çürümesinden sonra aynı kabre bir başkasının defnedilmesi meselesine gelince; ölünün cesedi çürüyüp tamamen toprak olursa başkasını (erkek veya kadın olsun fark etmez) onun kabrine defnetmek caizdir. Ölünün toprak olup olmadığı konusunda, o bölgede ihtisas sahibi olan birine danışılır. Cesedi çürümemiş bir kimsenin kabri açılmaz.

Ancak yer bulunamaması halinde önceki ölünün kemikleri bir tarafa toplanır ve yeni cenazeyle bunun arasında toprak konularak defnedilir.2

Bu hususta aradan şu kadar zaman geçmesi diye bir şey hatırlamıyorum. Bu husus toprağın mahiyetine göre de değişebilir. Killi olan toprakta çürüme daha geç olabilir. O bölgedeki tecrübeli insanların tecrübesine müracaat etmek daha yerinde ve daha isabetli olur. Killi olmayan bir toprak en geç bir sene içerisinde bir cesedi çürütür diye Hidaye’nin şerhi olan, Kemal ibn-ü Hümam’ın Fethu’l Kadir eserinde böyle bir hususun kayıtlı olduğunu hatırlıyorum.
Sorduğunuz için teşekkür eder, hayırlı, bereketli ve uzun ömürler dilerim.

Necdet İçel

Meraki’l Felah, shf: 102; Muni’l Muhtac, c: 1, shf: 354
Prof. Dr. Vehbe Zuhayle, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, c: 3, shf: 82

Bu haber 12/01/2012 tarihinde eklenmiştir.