Çocuğun meslek seçimi
Meslek seçiminde çocuk yönlendirilmeli mi? Çocuğun mesleğini kim belirlemeli Çocuğu kaç yaşında mesleğe yöneltmeli? Nihai kararı çocuk mu vermeli yoksa ebeveyn-öğretmen-çocuk şeklinde üçlü kolektif karar mı olmalı?
Değerli kardeşim,
Çocuğun meslek seçiminden önce temel eğitim verilmelidir. Müşterek kültür diye ifade edeceğimiz temel eğitim çok önemlidir. Temel eğitimde cemiyetin birlik ve beraberliğini sağlayan milli kültür, hayata intibakını sağlayacak ana bilgilerin, çocuğa aktarılması esas gayedir. Bu dönemde mesleğe yönlendirme ilmi formasyon çok önemli değildir. Biz bunlara bilinmesi lazım gelen farz-ı ayn olan ilimler dönemi de diyebiliriz.1 Buna “herkesin bilmesi lazım gelen şeyler”2 de denir.
Temel eğitimle çocuk dilini, dinini, milliyetini, öğrenir, sosyalleşmesini tamamlar ve şahsiyetini bulur. Bundan sonraki dönemde ise karakter terbiyesinden daha ziyade mesleki terbiye dönemi başlamış olur. Bu bazılarına göre 12 yaşından itibaren başlar.3 Bazılarına göre ise “doğru şekilde sevk ve idare edildiği takdirde, 6 yaşında hemen hemen bitmiş olması gerekir.”4
Çocukların meslek seçiminde, temel eğitimi ve karakter terbiyesi döneminde hayata bakışları ve hayattan beklentileri genel ölçüler çerçevesinde anlatılmalıdır. Zira bazı meslekler vardır ki, meşhurlaşmaya dönüktür. Bazıları menfaat hedeflidir, bazı meslekler de egoizmi tatmin etmek içindir. Sırf dünya için menfaati, egoizmi tatmin ve şöhretperestlik hedefleri verilirse, çocuğun meslek seçimi ona göre şekillenecektir. Üstad Bediüzzaman’a göre talebenin kabiliyeti ve meslek seçimi, o günkü cemiyetin içindeki ve ailesinin telkin ettiği mergub metaya göre şekillenir.5 Şimdiki çocukların doktor olma istekleri veya sporcu olma arzuları bunun en net göstergesidir.
Çocuğun meslek seçiminde (6 veya 12 yaşına kadar) ebeveyninin evde ve okullarda öğretmenler tarafından temel eğitim süresinde hazırlanmış olur. Çocuk hangi öğretmenini severse, onun giydiği elbiseleri, konuşma tarzını ve mesleğini tercih etmek ister. Meslek seçiminde mesele buraya kadar önemlidir. Bu noktaya kadar detaylandırılabilir ve önemlidir.
Meslek seçiminde ana hedef sadece dünya, egoizm ve menfaat esaslı olmamalıdır. Diğergamlık, fedakarlık ve kendi için değil, insanlar için yaşama ve ahiretini de kazanma genel ölçüler içerisinde çocuklar meslek seçiminde bilgilendirilmelidir. Bunu ebeveyni ve okuldaki öğretmenleri yapacaktır.
Sağlıklı meslek edinme kararının üç safhası vardır;
1- 12 yaşından sonra çocuğun hangi çalışma sahalarında vazifelerini yerine getirebileceği, nasıl bir çalışma ortamında ne gibi işler yapmaktan hoşlandığı ve mesleki etkinliklerden beklenilen faydaların farkında olması hususunda fikir verilmesi ve yönlendirilmesi,
2- Bütün meslekler hakkında kolaylıkları-zorlukları kazandıracakları ve kaybettirecekleri, çok mesai isteyen veya az mesai ile eda edilebilen maddi veya manevi getirileri ve götürdükleri yönleriyle geniş malumat verilmesi,
3- Çocuğun kendi kabiliyet ve özellikleri ile seçmek istediği mesleklerinin karşılaştırılarak değerlendirilmesi. Yani “bu özelliklere haiz olan çocuk, ancak şu özelliklere sahip olan mesleğin hakkını verebilir” şeklinde genel tespitlerin alternatif olarak tespit edilmesi,
Ve bütün bunlardan sonra evlenmede bile istemediği insanla nikahlanması, din tarafından hoş karşılanmadığına göre meslek seçiminde de çocuğa baskı yapılmaması gerekmektedir.
Bizler ebeveynler ve okuldaki öğretmenler olarak temel eğitimi döneminde gerekli bilgileri ve ölçüleri sunduktan sonra, talebeyi kendi tercihleriyle baş başa bırakmak ve sonra başarılı olması için desteklemek, herhalde fıtrata uygun olanı ve başarması için münasip olanı budur.
Fakat “kızı serbest bıraktığınız zaman ya davulcuya ya zurnacıya gider” prensibiyle de mesele ele alınırsa, çocuğun genel ölçülerimize göre mahsurlu ve ahiretini kaybedebilecek meslekleri tercih etmemesi noktasında cebri mütavasıt şeklinde değerlendirmemiz ve tercih yapmasını sağlamamız yerinde olacaktır.
Elbette bu tercihleri yaparken, ebeveyn, çocuk ve okul veya rehber öğretmenler birlikteliğinde olmasında fayda vardır. Zira anne-baba iki kişi, bir de çocuk üç kişi, birkaç da rehber öğretmen varsa toplamı beş altı kişi yapar ki, hata payı böylece aza indirgenmiş olur.
Allah bu ümmetin cumhurunu yanlışta ittifak ettirmez.
Hassasiyetinize ve sorunuza teşekkür eder, sağlıklı günler dilerim.
Necdet İçel
1- İmam-ı Serahsi, el-Mebsud, c: 1, shf: 2, Taberani, Evsad, c: 2 shf: a
2- Bertrand Russell, Terbiyeye dair, shf: 236
3- Guy Jacquin, Çocuk Psikolojisinin Ana Çizgileri, shf: 86
4- Bertrand Russell, Terbiyeye dair, shf: 84
5- Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, 27. Söz, Üçüncü sebep
Bu yazı 11/01/2012 tarihinde eklenmiştir.
Bu yazı 187 kişi tarafından okunmuştur.
