Cape Town'da bir Osmanlı âlimi
Seyahate çıkmadan önce Güney Afrika dendiği zaman, ben onu Afrika’nın güneyinde bir yer söyleniyor zannederdim. Kasım 2011 sonlarına doğru yaptığım seyahatin neticesinde öğrendim ki, Güney Afrika Cumhuriyeti, sadece Afrika’nın güneyinde olan bir yer değil, aynı zamanda ülkelerinin pek çoğunu geride bırakan ve modern gelişmiş, bir ülke olduğunu gördüm.
Güney Afrika Cumhuriyetinin üç başkenti vardır. Yasama başkenti Cape Town’dur.
Cape Town’un nüfusu 4.5 milyondur. Bunun yaklaşık %25’i müslümandır. Bu da 1 milyon 100 bin civarıdır. Bu müslümanların kökeni 1760 yıllarından sonra Cape Town’a Endenozya, Malezya ve Hindistan’dan köle olarak getirilen insanlar oluşturmaktadır. İlk gelen insanları çok ağır şartlar altında, ciddi eziyet ederek buralara getirmişlerdir. Bu insanların yanlarına hiç bir İslami eser, ilmihal ve Kur’ân-ı Kerim almalarına izin vermemişler. Aradan geçen yıllarda bazı alim zatlar İslamı yaşamak ve yeni nesillere öğretmek için ciddi çaba göstermişler. Gelen insanların içinde alim ve hafız insanlar da mevcuttu. Hafız olanlar Kur’ân-ı Kerim’i buldular, kağıtlara yazarak çoğaltmaya çalışmışlardır. Yıllar geçtikçe dini kendi amaçları için kullanan bazı insanlar halk arasında kendine yer bulmaya başladı ve insanları din adı altında kendi çıkarları için kullanmaya başladı.
Hacca gidenlerin Vehhabilik’ten etkilenmeleri ve bölgede bilgili din adamlarının olmaması yüzünden Ümitburnu Müslümanları gruplara bölünmüşler. Müslümanlar’ın fikir ayrılıkları çatışmaya gidince düzen bozulmuş, durumdan rahatsız olan İngiliz yönetimi bir çözüm yolu aramaya başlamıştı.
Capetown’dan bölgenin dini liderleri, 29 Ocak 1857′de Osmanlı hükümdarı ve halife olan Sultan Abdülaziz’e bir mektup göndererek, dini problemlerini çözmek için dini kitaplar istediler.
Osmanlı yönetimi, gönderilecek Arapça ve Türkçe dini kitapların Ümitburnu’ndaki Müslümanlar’ın derdine çare olamayacağını düşündüğü için Güney Afrika’ya bir İslam âlimi göndermeye karar verdi. Ancak imparatorluğun çatırdadığı bir dönemde böyle âlim nereden bulunacaktı? Osmanlı yönetimi, Ümitburnu-İstanbul arasındaki ilişkileri geliştirmek için İngiliz Hakim Roubaix’i, Cape Town Osmanlı fahri konsolosu tayin etti. Bu tayin Osmanlı’yı şehirde popüler hale getirdi.
EBUBEKİR EFENDİ
Cape Town Müslümanları, 16 Nisan 1862′de Roubaix aracılığıyla Güney Afrika’daki İngiliz sömürge valiliğine Cava dilini unuttukları için dini kitaplarını okuyamadıklarını, bu yüzden de kendilerine İslam’ı öğretmek ve anlatmak üzere Hilafet merkezi olan İstanbul’dan bir âlim getirtilmesini” istiyorlardı. Osmanlı yönetimi, bu talep kendilerine ulaşınca meseleyi yeniden gündemine aldı. Ahmed Cevdet Paşa’nın araştırmaları sonucu bulduğu Kerküklü Ebubekir Efendi’nin 25 lira maaşla Güney Afrika’ya gönderilmesine karar verildi.
Ebubekir Efendi, 1 Ekim 1862′de İstanbul’dan ayrılarak, uzun ve meşakkatli bir yolculuktan sonra 13 Ocak 1863′te Cape Town’a vardı. İngilizler, Müslümanlar arasında “Halifenin temsilcisi”nin meydana getireceği dalgalanmadan çekindikleri için, Müslüman halktan Ebubekir Efendi’nin gelişini bir süre sakladılar. Ebubekir Efendi, başlangıçtaki kendisine karşı ilgisizliğin nedenini anlayamamıştı.
Cape Town Müslümanları biraz gecikmeyle de olsa, Ebubekir Efendi’nin geldiğini öğrendiler. Şehrin gazeteleri İstanbul’dan gelen bu “büyük misafirden” övgü ve ilgiyle söz ettiler. Ebubekir Efendi’nin Cape Town Müslümanları arasındaki ayrılık ve cehaleti gidermek üzere Halife Abdülaziz tarafından gönderildiği haberi şehrin her tarafına yayıldı.
Ebubekir Efendi, Cape Town’a varışının 15. gününde bir okul açtı. 20 gün içinde 300′den fazla öğrenci topladı. Kur’ân-ı Kerim, Arapça, Türkçe öğretti ve dini kitaplar okuttu. Birçok önemli dini kitabı, altı ayda hızla öğrendiği Cava Malaycası’na çevirip, eliyle çoğaltarak öğrencilerine dağıttı. Yaşlılara tatil günlerinde tefsir okutup, sohbet etti.
İşler yolunda gidiyordu ama Ebubekir Efendi’nin sıkıntıları da vardı. Onun gelmesiyle düzenleri bozulan sahte şeyhler, çıkarcı imamlar, sahte mürşidler halkı tehditle Ebubekir Efendi’nin yanından uzaklaştırmak için uğraştılar, ancak başarılı olamadılar. Ebubekir Efendi’yi olmadık ithamlarla mahkemeye şikâyet etmiş ve kiraladıkları serseriler fiili saldırıda bile bulunmuşlardı.
Ebubekir Efendi’nin faaliyetleri 1870′lerde Güney Afrika’nın her tarafına yayıldı. Yetiştirdiği öğrenciler Cape Town’dan başka Port Elizabeth, Johannesburg, Kimberley, Durban hatta Mozambik’te bile Osmanlı okul ve camileri açıp, bütün Güney Afrika Müslümanları’na liderlik yaptılar. Camilerde hutbeler Osmanlı sultanları adına okundu. Açılan kampanyalarla Hicaz Demiryolu için binlerce sterlin toplandı. Yüzlerce Afrikalı 1911 Trablusgarb ve 1912 Balkan savaşlarında savaşmak için Harbiye Nezareti’ne, yani Osmanlı Savaş Bakanlığı’na müracaat ettiler. Milli Mücadele’de de bu durum devam etti. Ankara’ya 17.634 lira ve 875 sterlin gönderip, İstiklal Harbi şehitlerimiz için İngiliz sömürgesi olan Güney Afrika’da mevlit ve hatimler okutmuşlardı.
Ebubekir Efendi’nin mazide ektiği tohumlar çürümemiş, şimdi orada müslüman mahalleleri meydana gelmiştir. Müslüman mahallelerini tek tek gezdim, gezerek gördüm ki oldukça dindar ve camileri çok güzel ve gençlerin camiyle alakası da oldukça fazla idi.
Ebubekir Efendi’nin ektiği tohumlar bugün hala 4.5 milyonlu şehrin %25’i olarak yaklaşık 1 milyonun üstünde müslümanın devam ediyor olmasına sebebiyet vermiştir.
Osmanlı’nın torunları olarak oraya giden, genç, dinç, dinamik, imanlı, irfanlı, ihlaslı arkadaşlarımızın şimdilerde attığı tohumlar da ileride bire bin semere verecek ve arzu ettiğimiz hayat bütün dünyada olduğu gibi Cape Town’da da parlayacaktır.
Orada hizmet eden Osmanlı alimi Ebubekir Efendi’yi rahmet ve minnetle anıyor, şimdiki tohum saçıcı, muhlis yiğitlere de binler selam ve dua ediyorum.
Necdet İçel
Bu yazı 06/12/2011 tarihinde eklenmiştir.
Bu yazı 514 kişi tarafından okunmuştur.
