Bilme çeşitleri
BİLME ÇEŞİTLERİ
Bilgilerimiz üç yola dayanır. Bunlar:
1- İlmel yakîn,
2- Aynel yakîn,
3- Hakkal yakîn.
Yakîn; gerçeğe uygun ve herhangi bir şüpheye mahal bırakmadan sabit ve kesin bir inanış demektir.
Kesin bilgi, şüphesiz inanıştır.
İlmel yakîn, sağlam biliştir. O bilginin doğruluğundan hiç şüphe edilemez oluş şeklidir.
Aynel yakîn; göz ile görür derecesinde, müşahede ederek bilmektir.
Hakkal yakîn ise; tadarak, yaşayarak bilmektir.
Büyük müessir Elmalılı Hamdi Yazır merhum buna ölümü misal verir.
"İnsanların ölümü bilişleri üç mertebedir:
Birincisi: Her aklı olan, emsalinin ölümünden istikrar ve kıyas yoluyla kendisinin de öleceğini seksiz ve şüphesiz bilir ki bu ilmül yakîndir.
ikincisi: İhtizar halinde melâikeyi açıkça görmesiyle ölümünü bilir ki bu da aynül yakîndir.
Üçüncüsü, tam öldüğü andaki biliştir ki o da hakkal yakîndir."
Birincisi okumakla, ikincisi görmekle Hakkal yakîn de yaşamakla elde edilen bir ilimdir.
İlim sadece satırlarda olanlar değildir. Bir de sadırlar (gönüllerde) olan ilimler vardır.
Hak âşığının dediği gibi:
"Mütü kable ente mütü sırrına mazhar olan
Haşr-ü neşri gördü kim nefha-yı sûr olmadan."
Nice bilenler vardır ki satırlardan başka yerleri okumuşlardır. Mevhibe-i ilâhiyyeye mazhar olmuşlardır.
Hiç mektep görmemesine rağmen, ilim okumamasına r men ilâhi terbiye ve mevhibe ile bilenler vardır.
Süleyman aleyhisselâm, kuşların konuşma dilini kitaplardan mı öğrendi?
Musa peygambere mahlûkatın dilini kim öğretti?
Lokman Hekim otların hangi derde deva olduğunu tıp kitabından mı aldı?
Yunus Emre'nin dediği gibi:
"Beni bende demen bende değilim Bir ben vardır bende benden içeni.
Süleyman kuş dilin bilür dediler Süleyman var Süleyman'dan içerü.
Tecelliden nasib erdi kimine raminin maksûdu bundan içerü..."
Bunlar her şeyi anlatıyor.
Seyranîye kulak verelim:
"Ateş vapurunu icad edenler Yelken açıp yelin kadrin ne bilsin. Süleymandır kuşun dilin söyleyen Her Süleyman dilin kadrin ne bilsin.
Hayvanlar da birkaç çeşit fırkalar Kimi düzden aşar, kimi yorgalar Necasete müştak olan kargalar Has bahçede gülün kadrin ne bilsin..."
Rasûl-ü Ekrem (s.a.v.) Efendimiz buyurdu:
"İlmi ile amel edene, Allah Teâlâ bilmediklerini ilham eder."
Abdülkadir Geylânî, Esrar-ül Esrar adlı kitabında:
"Bazı ilim vardır ki avama gizlidir. Onu ancak Allah'ın bildiği velî kulları bilir. Ve onu anlattıkları vakit yalnız Allah'tan haberi olmayanlar inanmazlar." Hadis-i şerifinden bahseder.
Bütün mertebelerini içine alacak şekilde ilminizin ve yakîninizin artması duasıyla…
Necdet İÇEL
11 Haziran 2010
Bu yazı 12/07/2010 tarihinde eklenmiştir.
Bu yazı 637 kişi tarafından okunmuştur.
