Allah (c.c.) Nur mudur?
Elmalılı Hamdi Yazır’ın tefsirinde Nur suresinin 35. ayeti ile alakalı, İmam Gazali’nin Mişkatü’l Envar isimli eserinin özetini verdikten sonra şu kanaati beyan ediyor;
“Gazali’nin bu nurlu sözleri hoştur. Gazali izafi karşılığı olan hakikat ile mecaz karşılığı olan hakikati karıştırmıştır.”
Elmalılı’nın bu sözünü açabilir misiniz?
Değerli kardeşim,
Bu hususu anlayabilmek için meseleyi Nur suresi 35. ayetin tefsiri olarak, Elmalılı’nın tefsirinden okumak ve meseleyi bir bütünlük içinde anlamaya çalışmak lazımdır.
Meselenin özü; “Allah semavatın ve arzın nurudur” ayetinin izahında, Allah nur mudur yoksa Hâliku’n-Nur mudur?
Allah Hâlık’tır. Her şeyin Hâlık’ı olduğu gibi, nuru yaratan da Allah’tır. Halbuki ayette Hâliku’n-Nur olan Allah, aynı zamanda “Nur” olarak da ifade ediliyor. Hâlık, hakikat Nur mecazi ile olarak ifade edilmiştir. Nur, Hâlık olan Allah’a izafe edilmiştir.
Allah’ın “Nur” ismi var. Gazali ise “Allah semavat ve arzın nurudur” ayeti “Açıklığının şiddetinden dolayı yaratıklarından gizlenen ve nurunun parlaması sebebiyle onlara karşı perdelenen Allah’ın şanı ne yücedir.” ifadesiyle kainattaki nur tecellisini izafi bir hakikat iken nuru Allah’ın zatına bağlı olan nur hakikatini iltibas etmiştir. Gazali’nin iltibas ettiği nokta budur diyor.
İzafi karşılığı olan hakikat Allah’a nispetle ifade edilen hakikattir. Semavat ve arzın Allah’ın nuruna bağlı ve O’na izafetle ele alınmasıdır.
Mecaz karşılığı olan hakikat ise, teşbih ve temsille ifade edilen ve biz anlayalım diye öyle anlatılan hakikattir.
Alemdeki nur, “heme ost” değil, “heme ezost”tur. Kendinden değil, Allah’tandır.
Cevşenü’l Kebir’de 47. bölümde de; “Ya Nuran Nur, Ya Münevviran Nur, Ya Musavviran Nur, Ya Halikan Nur, Ya Mukaddiran Nur, Ya Müdebbiran Nur, Ya Nuran Kable Külli Nur, Ya Nuran Ba’de Külli Nur, Ya Nuran Fevga Külli Nur, Ya Nuran Leyse Mislehü Nur…” ifadeleri, “Nur”un Allah olduğunu ifade ediyor. Kainattaki nurlar ise O’nun tecellisi ve O’nun yarattığı nurlardır.
Nurun Allah’a izafe edilmesiyle “Nur” hakikatin “Allah’ın semavat ve arzın nurudur” ayetindeki mecazı tefrik ve temyiz etmek lazımdır. İşte Elmalılı Hamdi Yazır bu inceliğe dikkat çekerek Gazali’ye küçük bir gönderme yapıyor.
Kur’ân’ın bazı mücerret hakikatleri biz anlayalım diye “tenezzülat-ı ilahiye” içinde teşbih ve temsillerle mecaz olarak anlattığım misalleri çoktur.
Kur’ân’ın belağatı içinde meseleyi ele alıp değerlendirmek lazımdır.
En doğrusunu Allah bilir.
Selam ve dualarımla…
Necdet İÇEL
Bu yazı 01/06/2011 tarihinde eklenmiştir.
Bu yazı 659 kişi tarafından okunmuştur.
