Adalet Çeşitleri
Soru:Hz. Yunus’un (a.s) kıssasını anlatırken adalet-i izafiye kanunundan bahsediyor ve “küllün selameti için şahıslar feda edilir” buyuruyorsunuz. Üstadımız’ın bir gemide 1 masum 10 cani bulunsa o gemi yine batırılmaz ifadesini bu kanunla nasıl te’lif edebiliriz?
Değerli kardeşim,
Adalet; zulüm etmemek, herkese hakkını vermek ve layık olduğu muameleyi yapmaktır.
Adalet; mahkeme, hak kanunlarına uygunluk, haksızları terbiye, insaf, Cenab-ı Hakk’ın emrini, emrettiği şekilde tatbik, suçluya Allah’ın emrini icra etmektir.
“Adâlet iki şıktır: Biri müsbet, diğeri menfîdir. Müsbet ise, hak sahibine hakkını vermektir.
Şu kısım adâletin bu dünyada bedâhet derecesinde ihâtası vardır. Çünkü, "Üçüncü Hakikat"te ispat edildiği gibi, herşeyin istidad lisâniyle ve ihtiyac-ı fıtrî lisâniyle ve ıztırâr lisâniyle Fâtır-ı Zülcelâlden istediği bütün matlubâtını ve vücud ve hayatına lâzım olan bütün hukukunu, mahsus mîzanlarla, muayyen ölçülerle bilmüşâhede veriyor. Demek, adâletin şu kısmı, vücud ve hayat derecesinde katî vardır.
İkinci kısım menfîdir ki, haksızları terbiye etmektir. Yani, haksızların hakkını, tâzib ve tecziye ile veriyor. Şu şık ise, çendan tamamıyla şu dünyada tezâhür etmiyor, fakat o hakikatin vücudunu ihsâs edecek bir sûrette hadsiz işârât ve emârât vardır. Ezcümle, Kavm-i Ad ve Semûd'dan tut, tâ şu zamanın mütemerrid kavimlerine kadar, gelen sille-i te'dib ve tâziyâne-i tâzib, gayet âlî bir adâletin hükümran olduğunu hads-i katî ile gösteriyor.”1
Değerli kardeşim,
Adalet kavramını böyle tespit ettikten sonra, Risaleler’deki “adalet” taksimatı sorunuza tam cevap teşkil etmektedir. Zira adalet, adalet-i izafiye ve adalet-i mahza olarak da ikiye ayrılır.
“Adalet-i mahzâ ile adalet-i izafiyenin izahı şudur ki; "Kim bir cana kıymamış veya yeryüzünde fesat çıkarmamış birisini öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibidir."2 ayetin mânâ-ı işarîsiyle, bir mâsumun hakkı, bütün halk için dahi iptal edilmez. Bir fert dahi, umumun selâmeti için feda edilmez. Cenâb-ı Hakkın nazar-ı merhametinde hak haktır, küçüğüne büyüğüne bakılmaz. Küçük, büyük için iptal edilmez. Bir cemaatin selâmeti için, bir ferdin rızası bulunmadan, hayatı ve hakkı feda edilmez. Hamiyet namına, rızasıyla olsa, o başka meseledir.
Adalet-i izafiye ise, küllün selâmeti için cüz'ü feda eder. Cemaat için, ferdin hakkını nazara almaz. Ehvenüşşer diye bir nevi adalet-i izafiyeyi yapmaya çalışır. Fakat adalet-i mahzâ kabil-i tatbik ise, adalet-i izafiyeye gidilmez. Gidilse zulümdür.”3
Hz. Yunus’un gemiden denize atılması adalet-i izafiyedir. O gün orada o şartlarda adalet-i mahza mümkün değildir.
Üstad’ın sizin bahsettiğiniz yerde bahsettiği adalet, adalet-i mahzanın ifadesidir. Adalet-i mahza mümkünse (ki anlattığı hususta mümkündür) adalet-i izafiyeye gidilmez.
Adaletli ve merhametli günler dilerim.
Necdet İÇEL
1-Risale-i Nur Külliyatı, Sözler, Onuncu, Söz, Onuncu hakikat, Haşiye
2-Mâide;32
3-Risale-i Nur Külliyatı, Mektubat, On beşinci mektup, İkinci sual
Bu yazı 03/02/2011 tarihinde eklenmiştir.
Bu yazı 1584 kişi tarafından okunmuştur.
